O apego: unha necesidade básica para o desenvolvemento humano

25 de Maio de 2024
Tempo estimado de lectura: 6 min 15 seg
Autor: Yudit González Núñez
 

Despois da Segunda Guerra Mundial, puido constatar que as nenas e os nenos orfos e sen fogar presentaban graves dificultades emocionais e relacionais. A Organización das Nacións Unidas (ONU) pediulle ao psiquiatra e psicanalista John Bowlby (1907-1990) que elaborase un estudo sobre o tema, e que denominou "privación materna".

Con posterioridade elaborou a Teoría do Apego, que definiu como “o resultado da activación de sistemas de conduta que teñen unha meta: establecer unha relación especial con outro individuo concreto”.

A teoría do apego céntrase na importancia para a vida do establecemento dunha relación de seguridade con polo menos unha persoa coidadora principal, para que o desenvolvemento social e emocional prodúzase con normalidade. O apego é transversal en todas as comunidades humanas, e en moitas especies de mamíferos.

Dende os primeiros instantes de vida, as persoas poñemos en marcha condutas (o pranto, o sorriso, a mirada…) que incrementan a probabilidade de recibir atención e coidados nos brazos de persoas adultas que son sensibles e receptivas a esa interacción, e con iso, aumentar as posibilidades de sobrevivir.

Se se dá a presenza de persoas coidadoras afectuosas, consistentes e estables durante algúns meses na infancia, o bebé empezará a buscalas como figuras de apego: serán unha base segura para explorar o mundo e un refuxio seguro ao que regresar de novo tras a aventura.

 

En que condicións se establece un vínculo seguro entre a nena ou o neno e a persoa coidadora? Como se converte esta en figura de apego?

  • Estabilidade e constancia na atención: durante os primeiros meses de vida mantense presente como principal persoa coidadora.
  • Comprensión de que o/a bebé é unha persoa en si mesma, diferenciada das demais, con necesidades propias e caracterís:cas que a definen.
  • Sensibilidade para supoñer en cada circunstancia as necesidades e intereses da nena ou o neno, e eficacia para atendelas, Chora porque ten sono? Axúdolle a durmirse. Agora quizais chora porque ten fame?
  • Suficiente autorregulación emocional para sobrepoñerse ao cansazo, enfado, impotencia, medo… que acompañan a tarefa de ser mamá ou papá.
  • E se non acertas no primeiro intento? O neno, a nena, daran novas oportunidades: podes reparar a túa resposta, facendo algo diferente na procura dun resultado mellor.

A reacción das persoas coidadoras (nais, pais…) leva ao desenvolvemento de patróns de apego que lles permiten ás nenas e aos nenos experimentar tres aspectos moi importantes:

  • Son unha persoa digna de ser amada e coidada? Son importante para alguén?
  • O mundo é un lugar seguro e no que podo confiar? ou é un contexto hos:l ou violento?
  • Podo obter o que necesito?

Estas vivencias tradúcense na formación das estruturas cerebrais, e xerarán modelos internos que guiarán ao longo da vida as súas percepcións, emocións, pensamentos e expectativas nas relacións que estableza.

Durante a infancia, a ansiedade pola separación, ou a dor tras a perda dunha figura de apego, considérase unha resposta normal e adaptativa cando se estableceu un apego seguro.

A información para os teus, rigurosa

O proxecto RISCAR está cofinanciado polo Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER) a través do Programa Interreg V-A España-Portugal (POCTEP) 2014-2020